Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát – Công Nghệ Số hóa

--
Web Techviewz có bài: Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát – Công Nghệ Số hóa Andy Wang, kỹ sư công nghệ tại một công ty game có trụ sở tại Thượng Hải, nhiều lần cảm thấy tội lỗi về công việc của mình. – Công Nghệ

Hầu hết thời gian của Wang dành cho 1 ứng dụng quan sát mang tên DiSanZhiYan, hay còn coi là “Con mắt thứ ba”. Đây là hệ thống được cài đặt trên máy tính xách tay của mọi thứ đồng nghiệp tại dịch vụ để theo dấu nhất cử nhất động trên màn hình máy tính theo thời gian thực, ghi lại các cuộc trò chuyện, hoạt động duyệt web, mọi chỉnh sửa tài liệu mà người ta thực hiện.

Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát - Công Nghệ Số hóa

Nhiều công ty Trung Quốc dùng ứng dụng quan sát nhân viên. Ảnh: Michael Tsang .

Hàng trăm đồng nghiệp của Wang cho thấy họ không hề thoải mái khi bị theo dấu như vậy, nhưng vẫn bắt buộc phải chấp nhận. Mỗi ngày làm việc, “Con mắt thứ ba” sẽ tự động gắn cờ các “hành vi đáng ngờ” của nhân viên, chẳng hạn truy cập các website, phần mềm bên ngoài. Hàng tuần, sẽ được “báo cáo hữu hiệu công việc”, trong đấy tóm tắt thời gian truy cập từng web và ứng dụng. Đây cũng chính là tiêu chí để xét thăng chức và tăng lương trong tương lai.

“Các ông chủ sẽ kiểm tra báo cáo thường xuyên” Wang nói. “Số tài liệu này cũng đều có thể được dùng để bằng chứng khi công ty muốn tìm cách sa thải ai đó”.

Ngay cả bản thân Wang cũng không được miễn trừ. Các camera quan sát độ sắc nét cao được lắp đặt xung quanh, cả trong văn phòng của Wang. Một nhân viên lễ tân sẽ khiến nhiệm vụ kiểm tra cảnh quay mỗi ngày, chủ yếu khống chế thời gian nghỉ trưa của các nhân viên.

Sau hai năm, Wang nghỉ việc.

“Nó làm mọi thứ mất ý nghĩa”, Wang chia sẻ. “Chúng tôi chẳng thể làm việc quần quật trong văn phòng. Chúng tôi là con người, cũng cần nghỉ ngơi”.

Tại Trung Quốc, việc áp dụng công nghệ tựa như “Con mắt thứ ba” như dịch vụ của Wang không hiếm và có chiều hướng ngày 1 tăng. Các doanh nghiệp lấy lý do nâng cao năng suất, hiệu quả công việc để áp dụng các phần mềm giám sát với nhân viên của mình. Các phần mềm được đưa vào mọi công đoạn, từ tuyển dụng, thiết lập mục tiêu đến đánh giá và sa thải. Chúng định lượng hành vi của người lao động bằng phương pháp thu thập và phân tích lượng lớn dữ liệu cá nhân.

Một số chuyên gia cảnh báo các ứng dụng theo dõi khi áp dụng cũng có thể có thể phi đạo đức, xâm phạm quyền riêng tư của nhân viên, tạo áp lực công việc và căng thẳng về tinh thần. Bên cạnh đó, nó cũng gây nhức mỏi do phải chạy đua với công việc. “Tôi cảm thấy mình ngày càng bận rộn, ít dành thời gian cho bản thân”, Wang thừa nhận.

Pinduoduo được ví là “viên ngọc quý” của nền công nghệ Trung Quốc. Chỉ trong 5 năm, dịch vụ thương mại điện tử có trụ sở tại Thượng Hải, tăng trưởng từ 0 lên 788 triệu người sử dụng hoạt động hàng năm, vượt qua JD.com để trở thành doanh nghiệp thương mại điện tử lớn thứ 2 với mức giá trị thị trường 175 tỷ USD, chỉ đứng sau Alibaba.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh khiến trung tâm phải trả giá. Tháng 12 năm ngoái, một nữ chuyên viên 22 tuổi tử vong sau khi ngã quỵ trên đường đi làm về, lúc 1h30 sáng. Cô làm việc cho Duoduo Grocery – dịch vụ bán lẻ tạp hóa đã có mặt tại 300 thành thị của Trung Quốc. Hai tuần sau, Pinduoduo xác nhận một trong các kỹ sư của họ nhảy lầu tự tử. Theo một cựu nhân viên Pinduoduo, nạn nhân là một công nhân trẻ mới tốt nghiệp đại học.

Cũng trong cùng tháng đó, một chuyên viên khác của Pinduoduo đăng ảnh đồng nghiệp ra khỏi văn phòng bằng cáng do làm việc quá sức. Trong video trên Weibo, người này cho thấy đã bị sa thải sau khi đăng hình ảnh lên mạng xã hội. “Tôi cho rằng dịch vụ đã theo dõi tôi bằng cách giám sát máy tính, hoặc Maimai”, người này nói. Maimai là một mạng xã hội cách làm tại Trung Quốc, tựa như LinkedIn.

“Người lao động không thể bị thay thế bởi các thuật toán và AI, nhưng họ đang bị quản lý ngày một chặt chẽ bởi những công nghệ này”, Nick Srnicek, Giảng viên Kinh tế kỹ thuật số tại Đại học King's College of London, nhận xét.

Chính phủ Trung Quốc gần đây bắt đầu soạn thảo các điều luật để ngăn chặn việc thu thập dữ liệu cá nhân của các công ty công nghệ với nhân viên của họ. Tuy vậy, thách thức trong lập pháp là định vị loại quan sát công việc nào nên được nghĩ là hợp lý và cần thiết.

Ở phương Tây, việc giám sát chuyên viên trở nên phổ biến, nhất là khi làm việc từ xa, nhưng được khống chế chặt chẽ bằng luật pháp. Còn tại Trung Quốc, quan sát nhân viên càng được thúc đẩy mạnh mẽ và liên tiếp hơn gần đây, nhưng lại thiếu các chế tài về luật. “Tốc độ của pháp luật Trung Quốc đang chưa phù hợp với sự đi lên của công nghệ”, Samuel Yang, một luật sư chuyên bảo quản quyền riêng tư cá nhân và an ninh mạng, nhận xét.

Sangfor Technologies là hãng sản xuất nền tảng giám sát trực tuyến thật to Trung Quốc. Công ty có trụ sở tại Thâm Quyến này hiện cung cấp phần mềm quan sát cho Alibaba, ByteDance, Sina, Xiaomi, ZTE và hơn 50.000 doanh nghiệp khác. Phần mềm của hãng có tính năng tự động truy cập lịch sử duyệt web trên thiết bị di động của nhân viên khi thiết bị này truy cập vào Wi-Fi của công ty mà chẳng cần gửi thông báo phê duyệt. Thậm chí, nó cũng đều có thể tự động chặn các nền tảng gây xao lãng công việc như Douyin (phiên bản TikTok cho thị trường Trung Quốc) hay Weibo.

Bên cạnh đó, Sangfor Technologies cũng cung cấp hệ thống xếp thứ hạng “người lao động kém hiệu quả” dựa theo thời gian họ dành riêng cho những ứng dụng và trang web trong danh sách “không liên quan đến công việc”. Những người trong “danh sách đen” cũng đều có thể bị ép thôi việc nếu vi phạm nhiều lần.

Ở Trung Quốc, thuật toán AI đang được áp dụng để đưa ra quyết định thay mặt con người, cho dù là việc ai được thuê, ai bị sa thải và ai được thăng chức. Năm ngoái, một đơn vị con của Canon tại Bắc Kinh dẫn vào sử dụng hệ thống “nhận dạng nụ cười” nhằm kiểm soát việc tươi cười của nhân viên. Canon cho thấy hệ thống này nhằm đem lại sự tươi vui hơn cho công sở trong thời kỳ đại dịch.

“Giờ đây, công ty không chỉ thao túng thời gian mà còn cả xúc cảm của chúng tôi”, một người dùng cho thấy trên Weibo.

Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát - Công Nghệ Số hóa

Ứng dụng quan sát của Zhongduantong ghi lại vị trí của chuyên viên vào những thời điểm nhất định trong ngày. Ảnh: Nikkei Asia .

Zhongduantong, một trung tâm phần mềm có hội sở tại Bắc Kinh, đã phát triển phần mềm di động cho phép giám sát chuyên viên khi họ di chuyển. Phần mềm làm trọng trách kiểm tra tại các địa điểm mà nhân viên di chuyển trong 1 khung thời gian nhất định, sau đó tải lên hình ảnh về môi trường bao quanh rồi gửi về bộ phận quản lý để “làm bằng chứng”.

Chính vì ứng dụng của Zhongduantong, một giám đốc bán hàng ở thành thị Thẩm Dương đã biết thành phạt 200 nhân dân tệ (31 USD) sau khi ông này dành thời gian nghỉ trưa để ra ngoài xử lý chuyện riêng. Trong một trường hợp khác, định vị của ứng dụng chuẩn xác đến mức một chuyên viên ở tỉnh Sơn Tây đã biết thành phạt vì duyệt Weibo trong 10 phút trong nhà vệ sinh công ty, theo báo cáo của Tân Hoa Xã.

“Nhiều phần mềm đang theo dấu chuyên viên quá mức, chẳng hạn ngồi ở trong nhà vệ sinh quá lâu hay ra ngoài trong thời gian nghỉ. Một số dịch vụ cho dù sử dụng camera công sở để tính toán thời gian làm việc chuẩn xác của nhân viên”, Alan Li, một blogger viết về quyền lao động, nói.

Nhiều trường hợp áp dụng công nghệ quan sát khác đã biết thành phản ứng dữ dội. Năm ngoái, Kuaishou Technology – cửa hàng đứng sau nền tảng video ngắn Kuaishou – bị chỉ trích vì lắp cảm biến và đồng hồ đếm ngược để kiểm soát chuyên viên đi vệ sinh. Alibaba cũng đã phát triển một hệ thống nhà vệ sinh sáng dạ được kết nối Internet và đầu dò hồng ngoại để kiểm soát mùi trong đó.

Những hoạt động quan sát thường gây rất khó chịu cho chuyên viên và bị công chúng chỉ trích dữ dội, nhưng lại tác động rất ít đến tâm lý của nhà đầu tư. Thậm chí, sau tin tức về cái chết của chuyên viên 22 tuổi, giá cổ phiếu của Pinduoduo ban đầu giảm 6%, nhưng sau đó tăng 12%. Theo các chuyên gia, giới đầu tư chỉ nhìn vào hiệu quả sản xuất của trung tâm đó thay vì các nhân tố khác.

Việc quản lý chuyên viên qua hệ thống quan sát bằng AI đang gây lo ngại về thiên vị và phân biệt đối xử. “Nếu một nhân viên bị cảm và không xong xuôi công việc đúng tiến độ, AI có phát giác được không”, Jia Kai, phó giáo sư tại Đại học Khoa học và công nghệ điện tử Trung Quốc, đặt câu hỏi.

Theo Kai, lời giải đáp là không. “Những gì hệ thống máy tính có thể chớp lấy được chỉ là một phiên bản dễ dàng hóa hành vi của con người”, Kai nói.

Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát - Công Nghệ Số hóa

Một nhân viên làm việc lúc hai giờ sáng tại Công viên Phần mềm Zhongguancun ở Bắc Kinh. Ảnh: AP .

Tuy vậy, bất chấp việc bị giám sát, nhiều người vẫn đổ xô tìm việc tại các trung tâm công nghệ hàng đầu, như Pinduoduo hay Kuaishou. Nguyên nhân là mức lương tại đây cao hơn thực trạng chung của Trung Quốc nhiều lần. Theo báo cáo thu nhập mới nhất của Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc, ngành Internet đứng đầu bảng với thu nhập bình quân hàng năm là 177.544 nhân dân tệ (gần 28.000 USD) vào năm 2020, tăng 10% so với năm trước, cao hơn thu nhập trung bình trong ngành tài chính và cao 2 lần so với thu nhập của nhân viên trong lĩnh vực bất động sản.

Việc gia nhập các công ty công nghệ lớn cũng chẳng cần là điều dễ dàng. Cindy Yang, người gần đây đã gia nhập Tencent Holdings, đã phải trải qua 6 vòng phỏng vấn trước lúc được nhận. Sự cạnh tranh ác liệt đến mức những người đã có bằng thạc sĩ vẫn phải chi 8.000 nhân dân tệ (hơn 1.200 USD) cho 1 lớp dạy kèm riêng được thiết kế để dạy các ứng viên cách vượt qua các cuộc vấn đáp xin việc tại những cửa hàng Internet lớn Trung Quốc.

Sau khi được nhận, việc duy trì công việc tại những cửa hàng lớn cũng gian truân không kém. Tencent áp dụng cơ chế tính điểm, trong đấy chuyên viên được đánh giá nửa năm một lần, những người có điểm thấp nhất sẽ bị loại. ByteDance cấp phép chuyên viên của mình nghỉ cuối tuần nhưng hai tuần một lần theo cơ chế “chẵn lẻ”, tuần làm việc sẽ tăng gấp đôi lương. Pinduoduo yêu cầu làm việc tối thiểu 300 giờ mỗi tháng.

Sự hà khắc khiến thời gian làm việc của mỗi người cho một trung tâm bị rút ngắn. Theo báo cáo của LinkedIn vào năm 2018, các công nhân trong nghề công nghiệp Internet Trung Quốc dành bình quân 1,47 năm tại một công ty trước lúc chuyển sang công ty khác.

Tony Yang, một cựu kỹ sư của ByteDance, đã nghỉ việc sau hai năm làm việc theo lịch trình “chẵn lẻ”. Anh làm việc từ 11h sáng đến nửa đêm mỗi ngày và túc trực 24/7 để giải quyết các vấn đề về hệ thống. “Tôi cảm nhận biết không khỏe khi kết thúc công việc. Tôi bị thừa cân và lâu lâu bị suy nhược tinh thần. Đôi khi, tôi đột ngột hét lên và muốn đập phá mọi thứ”, người đàn ông 31 tuổi nói.

Cách đây hai năm, David Yu thu được lời mời làm kỹ sư từ Pinduoduo với con số lương gấp đôi công ty cũ và tùy chọn mua cổ phiếu. Tuy nhiên, chàng trai 27 tuổi sau đó từ chối sau khi xem lịch trình làm việc: phải tăng ca qua đêm nhiều đợt trong tháng để theo dõi các lỗi hệ thống, lịch làm việc 13 tiếng mỗi ngày, cuối tuần phải làm việc theo như hình thức “chẵn lẻ”.

Theo Danny Sun, người đã làm việc cho ba dịch vụ lớn của Trung Quốc trong 5 năm, việc bỏ ra nhiều thời gian, công sức và bị chịu giám sát gắt gao là không đáng. “Bạn khó có thể thăng chức ở những đơn vị này. Các doanh nghiệp lớn đa số đã IPO, có nghĩa là lợi nhuận tài chính cho chuyên viên không còn sinh lợi như trước đây”, Sun nói. “Trừ khi bạn đạt được vị trí thật sự cao, nếu không, bạn chỉ là một con ốc vít nhỏ trong cỗ máy lớn”.

Bảo Lâm (theo Nikkei Asia )

Trung Quốc, Phần mềm giám sát, Đời sống số hóa, Bối cảnh

Nội dung Người lao động Trung Quốc ám ảnh vì phần mềm giám sát – Công Nghệ Số hóa được tổng hợp sưu tầm biên tập bởi: techviewz.org. Mọi ý kiến vui lòng gửi Liên Hệ cho techviewz.org để điều chỉnh. techviewz.org tks.

Bài Viết Liên Quan


Bài Viết Khác

--